Ο πόνος στην πτέρνα ενός παιδιού που αθλείται δεν προέρχεται πάντα από απλή κούραση. Μία από τις συχνότερες αιτίες στην περίοδο της ανάπτυξης είναι η αποφυσίτιδα πτέρνας, γνωστή και ως νόσος Sever. Πρόκειται για ερεθισμό της αναπτυξιακής περιοχής στο πίσω μέρος της πτέρνας, εκεί όπου καταφύεται ο αχίλλειος τένοντας. Εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά που τρέχουν και πηδούν συχνά, ιδιαίτερα όταν το αθλητικό φορτίο αυξάνεται γρήγορα.
Η πάθηση δεν είναι λοίμωξη και δεν αποτελεί μόνιμη βλάβη της πτέρνας. Ωστόσο, ο πόνος μπορεί να περιορίσει το περπάτημα, την προπόνηση και τη συμμετοχή του παιδιού στις καθημερινές δραστηριότητες. Η έγκαιρη αξιολόγηση βοηθά να αποκλειστούν άλλες αιτίες πόνου και να οργανωθεί ένα ασφαλές πλάνο αποκατάστασης.
Τι είναι η αποφυσίτιδα πτέρνας
Στα παιδιά, τα οστά αναπτύσσονται σε ειδικές περιοχές που ονομάζονται αυξητικές πλάκες. Στην πτέρνα, η αναπτυξιακή περιοχή δέχεται επαναλαμβανόμενη έλξη από τον αχίλλειο τένοντα και φορτία από την επαφή του ποδιού με το έδαφος. Κατά τις φάσεις γρήγορης ανάπτυξης, το οστό μπορεί να επιμηκύνεται ταχύτερα από όσο προσαρμόζονται οι μύες και οι τένοντες. Η γαστροκνημία και ο αχίλλειος ενδέχεται να εμφανίζουν αυξημένη τάση, με αποτέλεσμα η περιοχή να ερεθίζεται ευκολότερα.
Η νόσος Sever παρατηρείται συχνά περίπου μεταξύ 8 και 14 ετών, χωρίς αυτό να αποτελεί απόλυτο όριο. Μπορεί να αφορά τη μία ή και τις δύο φτέρνες. Αθλήματα με τρέξιμο, άλματα και απότομες αλλαγές κατεύθυνσης, όπως ποδόσφαιρο, μπάσκετ, στίβος και γυμναστική, αυξάνουν τα επαναλαμβανόμενα φορτία στην περιοχή.
Ποια συμπτώματα χρειάζονται προσοχή
Το παιδί συνήθως αναφέρει πόνο στο πίσω ή κάτω μέρος της πτέρνας. Ο πόνος μπορεί να εμφανίζεται κατά την προπόνηση, μετά την άσκηση ή την επόμενη ημέρα. Σε πιο ερεθισμένη φάση, μπορεί να υπάρχει ενόχληση και στο απλό περπάτημα.
Συχνά παρατηρούνται:
- ευαισθησία όταν πιέζονται τα πλάγια της πτέρνας,
- δυσκολία στο τρέξιμο ή στα άλματα,
- χωλότητα και τάση του παιδιού να περπατά στις μύτες για να αποφεύγει την πίεση.
Μερικές φορές ο πόνος μειώνεται με την ανάπαυση και επιστρέφει μόλις αυξηθεί ξανά η δραστηριότητα.
Ο έντονος πόνος μετά από συγκεκριμένο τραυματισμό, η αδυναμία φόρτισης του ποδιού, το σημαντικό πρήξιμο, η ερυθρότητα, ο πυρετός ή ο πόνος που ξυπνά το παιδί τη νύχτα χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Αυτά τα σημεία δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα σε αποφυσίτιδα πτέρνας.
Πώς γίνεται η αξιολόγηση
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Ο επαγγελματίας υγείας εξετάζει το ακριβές σημείο του πόνου, τον τρόπο βάδισης, την κινητικότητα της ποδοκνημικής, την ελαστικότητα της γαστροκνημίας και την αντοχή του κάτω άκρου. Εξετάζει επίσης το πρόσφατο πρόγραμμα προπονήσεων, τις αλλαγές στην ένταση, την επιφάνεια άθλησης και τα υποδήματα.
Η απεικόνιση δεν είναι πάντοτε απαραίτητη. Μπορεί να ζητηθεί όταν η εικόνα δεν είναι τυπική ή όταν πρέπει να αποκλειστούν κάταγμα κόπωσης, τραυματισμός, φλεγμονώδης πάθηση ή άλλη αιτία πόνου στη πτέρνα.
Πώς βοηθά η Φυσικοθεραπεία στην αποφυσίτιδα πτέρνας
Η Φυσικοθεραπεία ξεκινά με διαχείριση του φορτίου. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πλήρη αποχή από κάθε δραστηριότητα. Ο στόχος είναι να μειωθούν προσωρινά οι κινήσεις που προκαλούν έντονο πόνο και να διατηρηθεί η φυσική κατάσταση με επιλογές που γίνονται ανεκτές. Η επιστροφή στο τρέξιμο και στα άλματα γίνεται σταδιακά, ανάλογα με τα συμπτώματα και τη λειτουργική ικανότητα του παιδιού.
Ένα εξατομικευμένο πλάνο αποκατάστασης μπορεί να περιλαμβάνει:
1. Φυσικά μέσα (παγοθεραπεία, θερμοθεραπεία, ηλεκτροθεραπεία, laser, υπέρηχο, στοχευμένες ραδιοσυχνότητες, biofeedback, μαγνητικό διεγέρτη, κρουστικό υπέρηχο)
2. Κινησιοθεραπεία (διατάσεις, ασκήσεις ενδυνάμωσης, ασκήσεις με έμφαση στην ιδιοδεκτικότητα και στην κιναισθησία)
3. Κινητοποίηση μαλακών μορίων με ειδικό εξοπλισμό (Ergon Technique)
4. Περίδεση (Kinesio taping)
5. Εκπαίδευση του ασθενή και ενημέρωση για την παθολογία του καθώς και για τις δραστηριότητες που μπορούν να ανακουφίσουν τα συμπτώματα ή να τον επιβαρύνουν περισσότερο
6. Θεραπευτική άσκηση (λειτουργική επανεκπαίδευση, ασκήσεις νευρομυϊκού συντονισμού).
7. Συμβουλές για την ανακούφιση των συμπτωμάτων και την πρόληψη ενδεχόμενης επιδείνωσης.
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης είναι η εκπαίδευση του παιδιού, των γονέων και του προπονητή. Ο πόνος χρησιμοποιείται ως οδηγός για τη ρύθμιση της δραστηριότητας. Ένα παιδί που κουτσαίνει ή πονά έντονα μετά την προπόνηση χρειάζεται μικρότερο φορτίο, όχι πίεση να συνεχίσει στο ίδιο επίπεδο.
Πότε είναι ασφαλής η επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες
Η επιστροφή δεν καθορίζεται μόνο από τον αριθμό των ημερών ανάπαυσης. Το παιδί πρέπει να μπορεί να περπατά, να ανεβαίνει σκάλες, να εκτελεί άρσεις στις μύτες, να τρέχει και να κάνει μικρά άλματα χωρίς σημαντικό πόνο ή χωλότητα. Το φορτίο αυξάνεται βήμα προς βήμα και παρακολουθείται η αντίδραση της πτέρνας την ίδια και την επόμενη ημέρα.
Οι υποτροπές είναι πιθανές όσο συνεχίζεται η ανάπτυξη, κυρίως μετά από απότομη αύξηση προπονήσεων. Η σωστή προθέρμανση, οι ημέρες αποκατάστασης, η εναλλαγή δραστηριοτήτων και η έγκαιρη προσαρμογή του φορτίου μειώνουν τον κίνδυνο νέας έξαρσης.
Συχνές ερωτήσεις για τη νόσο Sever
Μπορεί το παιδί να συνεχίσει την προπόνηση;
Η απόφαση εξαρτάται από τον πόνο και τον τρόπο κίνησης. Ήπια δραστηριότητα μπορεί να διατηρηθεί όταν δεν υπάρχει χωλότητα και τα συμπτώματα επιστρέφουν γρήγορα στο συνηθισμένο επίπεδο. Αν το παιδί αλλάζει το πάτημά του, πονά στην καθημερινή βάδιση ή είναι χειρότερα την επόμενη ημέρα, το φορτίο χρειάζεται μείωση.
Μπορεί να εμφανιστεί και στις δύο φτέρνες;
Ναι. Η αποφυσίτιδα πτέρνας μπορεί να είναι μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη. Η παρουσία πόνου και στις δύο πλευρές δεν επιβεβαιώνει από μόνη της τη διάγνωση, επομένως η κλινική εξέταση παραμένει απαραίτητη.
Περνά όταν ολοκληρωθεί η ανάπτυξη;
Η πάθηση σχετίζεται με την ενεργή αυξητική πλάκα και συνήθως δεν συνεχίζεται μετά την ωρίμανσή της. Μέχρι τότε μπορεί να παρουσιάζει εξάρσεις. Η σωστή διαχείριση επιτρέπει στο παιδί να παραμένει δραστήριο χωρίς να αγνοεί τον πόνο.
Η αποφυσίτιδα πτέρνας είναι συχνή και συνήθως διαχειρίσιμη, αλλά χρειάζεται σωστή αξιολόγηση. Ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα Φυσικοθεραπείας μπορεί να μειώσει την ενόχληση, να αποκαταστήσει τη δύναμη και να καθοδηγήσει την ασφαλή επιστροφή στην άθληση. Αν το παιδί σας παραπονιέται επανειλημμένα για πόνο στη πτέρνα ή αλλάζει τον τρόπο που περπατά, επικοινωνήστε και κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση αντί να περιμένετε να περάσει μόνο του.
